شهرسازی در شهر اهواز

شهر اهواز به دلیل مشکلات شهرسازی ابعاد مختلف توسعه ای و زیرساختی و حتی زیربنایی با مشکلات عده ای روبرو است. اگر ما همانطور که پیش از این بدان اشاره کردیم قواعد شهرسازی را از مقدمات ایجاد و توسعه یک شهر بدانیم و از منظر معرفی فرهنگ جامعه به المان ها بپردازیم؛ خواهیم دید آنچه که در مقدمه شهر اهواز به آن بیش از همه نیازمند است؛ ساماندهی بافت شهر است.

سهراب نوروزی – در یک تعریف کلی، علم شهرسازی مداخله و تنظیم فضا و فعالیت به منظور بهبود کیفیت زندگی ساکنان شهری است. نخستین شهرساز ۴۸۰ سال پیش از میلاد شخصی به نام هیپوداموس بود که قواعدی را برای شهرسازی زمان خود تدارک دید که این قواعد منطقی و علمی بودند.


اصول پیشنهادی هیپوداموس، شهرسازی را غالبا از نظر تامین آسایش ساکنین آن و از نظر تهیه احتیاجات روزمره به نحوی ساده مورد توجه قرار داد. او معتقد بود که شهر می بایستی از محله تشکیل شود و ساکنین هر محله می بایست قادر باشند که مایحتاج خود را از بازارهای نزدیک به خود فراهم سازند. با این همه دامنه پیدایش تحولات امروزی دانش شهرسازی به قرن نوزدهم میلادی بازمی گردد.


شکل یک شهر تابع کلیه تصمیماتی است که مردم یک شهر اتخاذ می کنند و رفتارهای در چارچوب ضوابط شهرسازی و یا خلاف آن می تواند؛ چهره یک شهر را بسازد.
از اینرو اهمیت کنترل شهر به خوبی نمایان می شود زیرا که زندگی در ساختار یک شهر با هرج و مرج و به دور از قوانین و سازوکارهای التزام بخش و مجموعه دستورات و قوانین شهرسازی به قهقهرا می رود.


با وجود این به نظر می رسد جمعیت شهرنشین برای نظارت و کنترل تصميمات مردم و عملکرد شهرسازی و به مجموعه ای از قوانين و مقررات نیازمند است تا شهروندان ساکن شهر در فضایی استاندارد زندگی کنند.

قوانین و مقررات شهرسازی، آن بخش از تصميمات مردم را که نتایج کالبد داشته باشند؛ کنترل و هدايت می نمایند و بدون شک مفهوم توسعه شهری و شهر پايدار، که مفهوم عدالت در فضای شهری و نیز یک شهر سالم را در گذر زمان تداعی می کند، می تواند به عنوان هدف غایی و آرمان و مقصد نهایی اين نوع از ضوابط و مقررات شهری باشد.
رشد بی حد و حصر شهرها و شهرنشینی در دهه های اخیر روز به روز به مشکلات شهرنشینی ابعاد گسترده تری بخشیده است. از اینرو امروزه مراقبت و هدایت توسعه شهر و ساماندهی مناطق پیرامون شهر از اهمیت بسیار زیادی برخوردار می باشد.


طی دهه های ۱۳۳۵ لغایت ۷۵، شمار شهرهای کشور تقریبا به سه برابر افزایش داشته است و نیز پیش بینی می شود که امسال یعنی ۱۴۰۰ این رقم با افزایش دوبرابری مواجه شود. تداوم این روند در سال های آتی باعث می شود که ضوابط شهرسازی و ساماندهی و هدایت توسعه های شهری در دستور کار قرار گرفته و نیروی انسانی اگاه و کارا در سطوح مختلف شهرسازی چه شهرداری ها و چه اداره کل راه و شهرسازی به کارگرفته شوند.

در کنار ساختار نیروی متخصص، شهر و شهروندان، یکی از مهمترین عناصر هویت بخشی شهرها از دیدگاه شهرسازی المان ها هستند که در قالب شناسنامه ای گویا از گذشته و حال شهرها می توانند در معرفی یک شهر به شهروندان یا مسافران بسیار اثرگذار باشند. المان ها زبان گویای بازتاب هنری، خاطرات انسان ها، رخدادها، اعتقادات، فرهنگ سرزمین و موارد بسیار دیگری هستند.


این عناصر شهری در برخی شرایط به عنوان یک سمبل برای اجتماع طرح می شوند و می توانند سیمای انسانی داشته باشند. طراحان شهری در صددند تا مفاهیم ارزشمند فرهنگی و اجتماعی جامعه خود را به شکل عینی به نمایش بگذارند تا از این طریق بیننده در نگاه اول قادر باشد به مفهوم واقعی آن پی ببرد چرا که مفاهیم ارزشی معمولا نماد بیرونی ندارند.


به نظر می رسد کلانشهر اهواز با وجود وسعت و صنایع فراوان از معضلات ساختاری از جمله حاشیه نشینی رنج می برد تا جایی که به لحاظ فراوانی آماری پس از مشهد، دومین شهر به لحاظ حاشیه نشین می باشد و این راه را برای ساماندهی گسترده باز و برای توجه به ظرافت های شهر بسته است.
جان کلام اینکه در شهری که اولویت های ساختاری یک شهر در عقب ماندگی به سرمی برند، توجه به معرفی فرهنگ شهر به لحاظ کارکردی، توریستی و جامعه شناختی امری بی ثمر خواهد بود.


در آینده طی یادداشت هایی مختلفی به نقش ساماندهی در ساختار شهرها اشاره خواهد شد…